اعتبار سنجی و رویکرد امتیاز دهی اعتباری

با مراجعه به بانک مسکن و تشکیل پرونده جهت اخذ وام، با پرسشنامه اعتباری و اعتبار سنجی وجه می شویم. اعتبار سنجی چیست و ملاک ارزیابی اعتبار یک مشتری به چه نحوی محاسبه می گردد؟ اثرات امتیاز اعتبار سنجی در اخذ وام به چه گونه است؟ نقاط ضعف و قوت این سیستم چیست؟

در این نوشتار به اعتبار سنجی و پرسشنامه های اعتباری خواهم پرداخت.

سامانه اعتبارسنجی بانکی:(Credit Bureau System)
عبارتست از سامانه جامع و یکپارچه اطلاعات اعتباری کشور که به گزارش‌گری اعتباری مشتریان می پردازد. به عبارت دیگر سامانه اعتبارسنجی، سازوکار فنی گردآوری اطلاعات اعتباری مشتریان از بانک‌ها و منابع اطلاعاتی مختلف و سامان‌دهی، تلفیق، تطبیق، پردازش و ارائه آن‌ها از طریق فن‌آوری‌های نوین اطلاعات می‌باشند. این سامانه‌ها در دنیا با نام Credit Bureau یا Credit Reporting Agency شناخته شده می‌باشند و از استانداردهایی ویژه‌ای پیروی می‌کنند.

هدف اصلی سامانه اعتبارسنجی فراهم‌نمودن اطلاعات مورد نیاز در خصوص سابقه و نحوه بازپرداخت اقساط تسهیلات دریافتی مشتری در نظام بانکی و اعتباری در قالب گزارش‌های مختلف اعتباری می‌باشد. با استفاده از اطلاعات موجود در گزارش‌های اعتباری سامانه می‌توان ضمن کسب شناخت مناسب از مشتری، تمایل وی در بازپرداخت اقساط تسهیلات آتی را برآورد نمود. از همین‌رو گزارش‌های سامانه کمک ویژه‌ای را در تسهیل و تسریع فرایند ارزیابی و اعطای تسهیلات‌ بانک‌ها و اعضای سامانه می‌نمایند.

سامانه اعتبارسنجی پنج نوع گزارش اعتباری مختلف را در مورد مشتری ارائه می‌نماید. این گزارش‌ها شامل آمار استعلام، پایه، استاندارد، پیشرفته و سوابق می‌باشند. هر یک از این گزارش‌ها جوانب مختلف رفتار اعتباری مشتری را مورد توجه قرار می‌دهد و کاربران می‌توانند با توجه به نیاز اطلاعاتی خود و میزان تفصیل بررسی‌های خود، گزارش مناسب را انتخاب و دریافت نمایند. از جمله مشخصه‌های مهم سامانه اعتبارسنجی می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
–         سادگی، سهولت کار و قابل فهم بودن فضای آن برای کاربران
–         انطباق اجزای آن با داده‌ها و آیتم‌های اطلاعاتی موجود در نظام بانکی کشور
–         استعلام برخط و لحظه‌ای اطلاعات اعتباری مشتریان از سامانه
–         امکان مشاهده تغییرات در سوابق اعلامی مشتری در نظام بانکی

صنعت سنجش اعتبار در دنیا بیش از ۵۰سال است که به فعالیت می پردازد. تراژدی بانکداری درایران از این جا آغاز می شود که با وجود چنین صنعت ریشه داری در نظام پولی و مالی دنیا، بازهم شاهد استفاده گسترده از اعتبارسنجی جامع مشتریان نیستیم.

بیشتر بخوانید:  همه چیز درباره سود مشارکت در وام های ساخت مسکن

اعتبارسنجی که نه تنها می تواند کمک بسیار زیادی به مدیریت ریسک اعتباری بانک ها داشته باشد، بلکه موجبات بهبود مدیریت ریسک دربیمه ها، لیزینگ ها و حتی بازار سرمایه را نیز فراهم خواهد نمود. حال باید دید که آیا اجماع گسترده و ملی بین منابع اطلاعاتی مانند سازمان امور مالیاتی، گمرک،اداره پست، بانک مرکزی و همچنین تمام بانک ها برای ایجاد Data base جامع از تمام شهروندان ایجاد خواهد شد.

البته تا کنون تلاش هایی در این زمینه شده است وشاهد این موضوع را می توان تأسیس یک شرکت سنجش اعتبار توسط تمام بانک ها دانست اما باید به این نکته توجه کرد که تا زمانی که تسهیم اطلاعات بین منابع اطلاعاتی اتفاق نیافتد نمی توانیم شاهد از بین رفتن معضلاتی همچون مطالبات غیر جاری و یا ریسک بالای نقدینگی و اعتباری بانک ها و بیمه ها باشیم.

ارتباط اعتبارسنجی مشتریان بانک ها و مطالبات معوق
وقتی که بانک ها برای وصول مطالبات معوق خود اقداماتشان را آغاز می کنند، با پرونده هایی روبه رو می شوند که قادر نخواهند بود آن ها را پیگیری کرده و مطالبات خود را پس گیرند.این موضوع نشان می دهد که در قبل از اعطای تسهیلات بحث اعتبارسنجی جدی گرفته نمی شود. از طرف دیگر توجه به سنجش اعتبار مشتریان، مطالبات غیر جاراعتبار سنجیی را به طرز چشمگیری کاهش خواهد داد.

اعتبار سنجی به جهت بازگشت مجدد منابع به سیستم بانکی و صرف این منابع در جهت مفید به حال اقتصاد کشور است. صرف نظر از اعتبار سنجی، در شرایط فعلی منطقی به نظر نمی رسد چراکه بانک‌ها نیز بر حسب وظیفه ذاتی ملکف به پرداخت تسهیلات هستند .

پرواضح است در این شرایط باید دقت اعتبار سنجی را افزایش داد و مواردی را که در ید اختیار مشتریان نیست و باعث آسیب به اهلیت اعتباری ایشان شده از سایر عوامل تشخیص داد .

لازمه اعتبارسنجی مشتریان بانک ها
پیاده سازی سیستم جامع سنج اعتبار مشتریان نیاز به زیر ساخت هایی دارد. علاوه بر اینکه تمام بانک ها باید اطلاعات خوب و بد اعتباری مشتریان را وارد Data base کنند، اطلاعات قدیمی مشتریان را که ممکن است ثبت سیستمی نشده باشد را نیز به این Data base وارد نمایند.

در کنار بانک ها، منابع اطلاعاتی مانند بانک مرکزی، سازمان ملی بهره وری، گمرک و پست نیز باید در تجمیع این اطلاعات کمک کنند. ولی وارد سازی اطلاعات اعتباری مجاز مشتریان در یک Data base می تواند ریسک بسیار بالای درج اطلاعات را در پی داشته باشد.در این خصوص نظارت بانک مرکزی بسیار لازم و حیاتی مینماید.

بیشتر بخوانید:  در گزارش ارزیابی ملک ، چه مواردی مورد بررسی قرار می گیرد؟

گزارش گیری برای تعیین اعتبار در دوره زمانی ۵ ساله بررسی می‌شود و مشتری ای که در یک دوره پنج ساله خوش حساب باشد و در مراودات با سیستم بانکی دارای بد حسابی‌های کم‌تری باشد دارای اهلیت اعتباری بیشتری است به طور مثال سیستم فردی را که چندی وام بانکی از سیستم بانکی دریافت کرده، دارای چند ضمانت نامه و چند گشایش اعتبار است و تنها در یک مورد نتوانسته با تعهد خود عمل کند، بد حساب نمی‌داند. بنابراین افزایش دقت در کنار بررسی رفتارهای در دوره ی زمانی ۵ ساله می‌تواند منجر به دریافت گزارشات قابل اعتمادی شود . مسلما در شرایطی که از ثبات بیشتری از در اقتصاد برخوردار بودیم مقطع زمانی ۵ ساله به دوره‌های ۲ ساله و یا کم تر تقلیل می‌یافت .

آیا بانک ها به اعتبارسنجی مشتریان اعتقاد دارند؟
بعضی از بانک ها کشور اقدام به تأسیس شرکتی کرده اند که به تهیه گزارش اعتباری میپردازد. این موضوع نشان می دهد که بررسی اعتباری متشریان و اعتبارسنجی داخلی نسبت به گذشته مورد توجه قرار گرفته است اما آنچه که بسیار لازم می نماید توجه به این نکته است که حتی با وجود سامانه جامع و ملی اعتبارسنجی و وجود رتبه های اعتباری تمام افراد جامعه، تا زمانی که شعب رتبه های اعتباری را مبنای تصمیم گیری خود قرارندهند، این موضوع تأثیری را در کاهش مطالبات غیر جاری نخواهد داشت.

اعتبارسنجی و تعیین رتبه وامتیاز اعتباری مشتریان نباید به عنوان یک پیشنهاد به بانک ها مطرح بوده بلکه توجه به آن باید یک الزام قانونی باشد. اگر این اتفاق نیافتد شاهد آنچه که در سال ۲۰۰۷ در آمریکا اتفاق افتاد، خواهیم بود. در واقع سوء استفاده شرکت های بزرگ رتبه بندی در آمریکا از تعیین امتیاز اعتباری مشتریان موجب علامت دهی بسیار غلط به بانک ها وبازار سرمایه شده و زمینه ساز بحران عظیم مالی شد.

 

منابع:

www.creditsuiteblog.com

http://irancreditscoring.com

tabmco.ir

سید مسلم ثابتی

سید مسلم ثابتی

کارمند بانک مسکن (معاون شعبه امیرکبیر آبادان) - علاقه مند به مباحث بانکی، مالی و اقتصادی